„Małpi proces” a broszurka radzieckiego darwinisty

Co łączy stan Tennessee, ulicę Leszno i zwolennika teorii ewolucji z ZSRR?

Wide zrzut ekranu 2016 06 02 o 13.52.53
„Literarisze Bleter” 1925, nr 66, s. 2  /  Centralna Biblioteka Judaistyczna

W okresie zamieszania spowodowanego „małpim procesem” [”malpes-proces”] wydawnictwo B. Kleckin proponuje zakup i przeczytanie popularnej książeczki (której autorem jest znany darwinista prof. W. A. Talijew) „Charles Darwin” „wos hot er ojfgeton far der menszhejt” (czego dokonał dla ludzkości). Wysyłka za 50 gr. Pieniądze można przesyłać za pośrednictwem PKO, adres Warszawa, Leszno 36, Wyd. B. Kleckin.

Walerij Iwanowicz Talijew (1872–1932) to radziecki botanik i botanikogeograf, badacz flory Krymu; zajmował się teorią ewolucji, biologią roślin, ochroną przyrody; był autorem podręczników i książek popularnonaukowych. Natomiast postępowanie sądowe, które przeszło do historii jako „małpi proces” toczyło się w 1925 r. w Dayton w stanie Tennessee. Było to zamierzone działanie Amerykańskiej Unii Swobód Obywatelskich (American Civil Liberties Union, ACLU), która liczyła na przegraną w pierwszej instancji, aby w dalszych instancjach doprowadzić do oceny zgodności z Konstytucją USA świeżo wprowadzonego w stanie Tennessee przepisu zabraniającego nauczania darwinizmu. Oskarżonym w procesie był 24-letni nauczyciel szkoły średniej John T. Scopes, który podczas lekcji przedstawiał teorię ewolucji. W pierwszej instancji skazano go na grzywnę, w drugiej instancji wyrok uchylono z powodów proceduralnych. W procesie obie strony sporu były reprezentowane przez słynnych prawników.

Publikacja przekładu książeczki radzieckiego ewolucjonisty stanowi dowód zainteresowania Żydów wydarzeniami na świecie, istnienia taniej literatury popularnonaukowej w jidysz oraz tego, że czytelnicy „Literarisze Bleter”mogli być zainteresowani tego typu wydawnictwami.


Tę i inne ciekawe historie z przedwojennej prasy jidysz znajdą Państwo w drugiej już części kolekcji wycinków przygotowanej przez naszych badaczy. Zapraszamy do lektury! 

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem