Rocznica śmierci Majera Bałabana

Na przełomie grudnia 1942 i stycznia 1943 r. w getcie warszawskim zmarł Majer Bałaban, badacz historii Żydów polskich. Patron konkursu naukowego organizowanego przez ŻIH.

Wide majer balaban

Majer Bałaban (ur. 1877 r. we Lwowie – zm. na przełomie 1942 i 1943 r. w Warszawie), historyk, pedagog. Pochodził z rodziny żydowskich drukarzy, czynnych w Żółkwi i we Lwowie. Studiował na UJK, m.in. pod kierunkiem Ludwika M.E. Finkla (1858–1930) i Sz. Askenazego (doktorat uzyskał w 1904). 

Podczas I wojny światowej był rabinem wojskowym w Lublinie. Przez wiele lat pracował w szkolnictwie średnim (m.in. w Częstochowie i Warszawie). Był rektorem Seminarium Rabinicznego „Tachkemoni” w Warszawie (1920–1930); docentem na UW, w Instytucie Nauk Judaistycznych (mieszczącym się w budynku, w którym obecnie swoją siedzibę ma Żydowski Instytut Historyczny), Wolnej Wszechnicy Polskiej (od 1928), a następnie – profesorem UW (od 1935).

Wykształcił wielu uczniów i często stanowił punkt odniesienia, nawet dla młodych badaczy, buntujących się przeciw jego metodologicznej postawie. Współpracował również z prasą żydowską (m.in. w redakcji tyg. „Wschód”) oraz z polsko-żydowską, był wydawcą czasopisma „Nowe Życie” (1924).

Współzałożyciel i członek zarządu Towarzystwa Przyjaciół Uniwersytetu Hebrajskiego. W getcie warszawskim kierował Wydziałem Archiwalnym Judenratu; wiosną 1940, na polecenie władz, wraz z urzędnikiem Gminy i dwoma robotnikami, zajmował się rekwirowaniem ksiąg żydowskich. Adam Czerniaków chciał go też uczynić redaktorem gazety, na której wydawanie starał się uzyskać od Niemców zezwolenie. Majer Bałaban przez cały czas wojny kontynuował pracę naukową. Zmarł w getcie, jednak pogłoski o jego samobójstwie zostały zweryfikowane negatywnie. Dokładna data jego śmierci nie jest znana, jednak wiadomo, że nastąpiła ona w końcu 1942 lub na początku 1943.

W bogatym dorobku twórczym, obejmującym kilkaset prac, dzięki któremu Majer Bałaban uważany jest za budowniczego podwalin nowożytnej historiografii żydowskiej w Polsce, największą wartość mają prace poświęcone XVII–XIX stuleciu. Autor kładł w nich akcent na zagadnienia ustroju i życia wewnętrznego społeczności żydowskiej oraz sprawy szeroko rozumianej kultury. Do najważniejszych należą: Żydzi lwowscy na przełomie XVI i XVII w. (1906); Dzieje Żydów w Galicji i Rzeczypospolitej Krakowskiej 1772–1868 (1916); Die Judenstadt von Lublin (1919); Żydowskie miasto w Lublinie, 1991); Z historii Żydów w Polsce (1920); Historia Żydów w Krakowie i na Kazimierzu 1304–1868 (t. 1–2, 1931–1936); oraz popularna Historia i literatura żydowska ze szczególnym uwzględnieniem historii Żydów w Polsce (t. 1–3, 1920–1925). 

Wiele uwagi poświęcał pracom bibliograficznym, wśród których szczególne znaczenie ma nie ukończona Bibliografia historii Żydów w Polsce i krajach ościennych za lata 1900–1930 (cz. 1, 1939; reprint 1978).

Od 2009 roku jego imię nosi konkurs naukowy na najlepsze prace magisterskie i doktorskie o Żydach i Izraelu organizowany przez Żydowski Instytut Historyczny. W tym roku termin zgłaszania prac upływa 19 lutego. 

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem