100. rocznica urodzin „Antka” Cukiermana

13 grudnia 2015 minęła 100. rocznica urodzin Icchaka Cukiermana, pseud. Antek, działacza syjonistycznego, jednego z przywódców podziemia w getcie warszawskim, wreszcie, męża Cywii Lubetkin.

Wide wide icchak cukierman

13 grudnia 2015 minęła 100. rocznica urodzin Icchaka Cukiermana, pseud. Antek, działacza syjonistycznego, jednego z przywódców podziemia w getcie warszawskim, wreszcie, męża Cywii Lubetkin.

Cukierman urodził się w 1915 roku w Wilnie. Przed wybuchem II wojny światowej należał do organizacji He-Chaluc. W 1938 roku został sekretarzem generalnym Dror-he-Chaluc, w związku z czym przeniósł się do Warszawy. Po wybuchu wojny należał do grona organizatorów podziemnej działalności He-Chaluc i Dror pod okupacją sowiecką. W połowie kwietnia 1940 przedostał się do części kraju okupowanej przez Niemców. Był jednym z czołowych przywódców podziemia w getcie warszawskim i poza jego granicami. Był aktywny jako publicysta i redaktor prasy konspiracyjnej. Współtworzył tajne gimnazjum i liceum Dror w Warszawie.

Icchak Cukierman był jednym z założycieli ŻOB, członkiem jej Komendy Głównej, a następnie zastępcą jej komendanta. Reprezentował Dror w Żydowskiej Komisji Koordynacyjnej (ŻKK). 22 grudnia 1942 roku nrał udział i został ranny przy przeprowadzaniu zamachu na kawiarnię „Cyganeria” w Krakowie. Jako dowódca jednej z grup bojowych brał udział w samoobronie styczniowej w warszawskim getcie. W okresie przygotowań poprzedzających wybuch powstania był dowódcą jednego z trzech obszarów ŻOB w getcie warszawskim.

Po aresztowaniu A. Wilnera został łącznikiem ŻOB po „stronie aryjskiej” w kontaktach z AK i PPR. W czasie powstania był jej komendantem poza murami getta,  organizował pomocy dla walczących, w tym dla zespołu ratującego ocalałych bojowców, wyprowadzającego ich kanałami poza teren getta), a po śmierci M. Anielewicza – został komendantem całej organizacji.

Redagował wysyłane za granicę raporty żydowskiego podziemia. Był współorganizatorem i członkiem Żydowskiego Komitetu Narodowego. Brał udział w powstaniu warszawskim, podczas którego dowodził oddziałem żydowskim walczącym u boku AL. 

Po wojnie, wraz żoną, wszedł do prezydium CKŻP. Uczestniczył w organizowaniu brichy (m.in. wraz A. Bermanem wystąpił do władz o umożliwienie masowej emigracji Żydów z Polski). Sam również wyjechał do Palestyny w 1946 roku. Trzy lata później razem z żoną założył Kibuc Lochamej ha-Getaot (hebr., Kibuc Bojowników Gett). 

Icchak „Antek” Cukierman zeznawał jako świadek w procesie Adolfa Eichmanna w Jerozolimie (1961). 

Był autorem wielu opracowań i wspomnień publikowanych w formie artykułów i pozycji książkowych, w tym m.in.: Kapitłen fun izawon (jid., Rozdziały ze spuścizny, 1982) oraz Szewa ha-szanim ha-hen. 1939–1946 (hebr., Siedem owych lat. 1939–1946, 1992; wyd. pol. Nadmiar pamięci. (Siedem owych lat.) Wspomnienia 1939–1946, 2000).

Na podstawie hasła z Polskiego Słownika Judaistycznego autorstwa Rafała Żebrowskiego.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem