98. rocznica śmierci Mendele Mojchera Sforima

Był najstarszym klasykiem nowoczesnej literatury jidysz, pionierem nowożytnej literatury hebrajskiej.

Wide sforim portret


Znamy go w zasadzie pod pseudonimem litrackim (jid., Mendełe – Handlarz Książek), właściwie nazywał się  Szalom Jaakow Abramowicz, zwany „dziadkiem literatury żydowskiej”.  Urodził się 2 stycznia 1835 lub 1836 roku w Kopylu koło Słucka, zmarł 8 grudnia 1917 w Odessie.

Był klasykiem literatur jidysz i hebrajskiej, który przyczynił się walnie do uczynienia z obu tych języków narzędzia nowoczesnej literatury. Otrzymał tradycyjne wykształcenie religijne w kresowych jesziwach (między innymi w Słucku). Mieszkał kolejno w Berdyczowie, Żytomierzu, Odessie (od 1881 roku, gdzie kierował talmud-torą) oraz w Genewie (1905–1907). Początkowo był związany z haskalą. Zaczął od pisania w języku hebrajskim (debiutował w 1856 roku w piśmie „Ha-Mag(g)id”). Podnosił znaczenie kształcenia i zmian w życiu żydowskim, publikując między innymi Miszpat szalom (hebr., Sąd pokoju, 1860) i E(j)n miszpat(hebr., Krytyczne oko, 1867) oraz popularny zarys historii naturalnej Toldot ha-tewa (hebr., Dzieje przyrody, t. 1–3, 1862–1873). 

Około 1864 roku zaczął pisać w języku jidysz, który w latach 70. XIX wieku stał się jego głównym środkiem wyrazu. Publikował utwory prozatorskie: Dos klejne menczełe (jid., Mały człowieczek, 1864); Dos winczfingerł (jid., Pierścionek zaręczynowy, 1865); Fiszke der krumer (jid., Kulawy Fiszke, 1869); Eltern un kinder (jid., Rodzice i dzieci, 1869); Di kliacze oder car bałej-chajim (jidysz, Klacz albo cierpienie stworzeń, 1873); Masoes Benjomin Haszliszi (jid., Podróże Beniamina Trzeciego, 1879; wydanie polskie 1990). Pisał także dramaty: Di tokse (jid., Taksa, 1869) i Der pryzyw (jid., Pobór, 1884). 

Jest również autorem alegorycznego poematu o historii narodu żydowskiego Judeł (1875). W latach 1875–1885 wydawał także Der nicłecher kalendar (jid., Użyteczny Kalendarz) – serię kalendarzy, zawierających między innymi popularne opracowania dotyczące historii Żydów i nauk przyrodniczych. 

Po 1881 roku był związany z ruchem odrodzenia narodowego oraz z Chibat Syjon, a potem z syjonizmem. Zajmował się głównie dopracowywaniem swych wcześniejszych dzieł, które ukazywały się w obu językach żydowskich (te, które ukazały się tylko w języku jidysz, tłumaczył na język hebrajski) oraz pisał po hebrajsku. 

Zaczął pisać powieść autobiograficzną zatytułowaną Szłojme reb Chajims (jid., Szlojme, syn pana Chaima). Wobec restrykcji przeciw wydawaniu jego książek w Rosji, wiele z nich miało swe pierwodruki w Warszawie i z tego miasta były rozprowadzane. Efektem tych prac było przygotowanie dzieł zebranych M.M.S. w języku hebrajskim (t. 1–3, 1909–1911) i w języku jidysz (t. 1–16, 1911–1913).


Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem