Żydzi – Niemcy – Polacy: historie i tradycje w kulturach medycznych

XV Międzynarodowa Konferencja Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Historii Medycyny.

Wide towarzystwo historii medycyny



Kultura żydowska jest nieodłączną częścią kultury europejskiej i jest obecna w historii tak wschodniej, jak i zachodniej Europy. Z wielu, mniej lub bardziej przygodnych, historycznych powodów, ma ona szczególny związek z kulturą polską i niemiecką. Odnosi się to zarówno do tolerancji, asymilacji i akulturacji, jak i do historii segregacji i prześladowań, których punktem kulminacyjnym były masowe mordy i ludobójstwo w XX wieku. Prześladowania miały miejsce także po drugiej wojnie światowej, prowadząc do powstania nowych fali migracji Żydów, co miało ogromny wpływ na rozwój nauki.

Kultura żydowska stanowi spoiwo historii Polski i Niemiec, łącząc również kultury obu krajów. Gdy w średniowieczu Żydzi migrowali z Niemiec (Aszkenazu) do Polski, ich niemiecki dialekt ewoluował w język jidysz, będący połączeniem języka niemieckiego i hebrajskiego z elementami słowiańskimi. Wspólnoty żydowskie rozwijały się lokalnie w odmiennych społecznościach, austriackich, białoruskich, pruskich, litewskich, polskich, ukraińskich itp. Żydzi byli więc międzynarodowymi pośrednikami już od czasów średniowiecznych. Z drugiej strony, żydowskie wspólnoty i ich kultura w Polsce i w Niemczech różniły się w zależności od odmiennych uwarunkowań historycznych. Podczas gdy na ziemiach niemieckich mniejszość żydowska stanowiła niewielki odsetek całej liczby ludności, w Warszawie, aż do czasu inwazji niemieckiej w roku 1939, Żydzi stanowili mniej więcej jedną trzecią całej populacji miasta. Wschodnioeuropejski „Sztetl” jest jedyną w swoim rodzaju wspólnotą, nie mającą swojego odpowiednika w historii Niemiec.

Pomimo tego, że nie istnieje odrębna historia żydowskiej kultury medycznej, tematyka medycyny i zdrowia stanowi punkt wyjścia dla ponownego rozważenia wpływu Żydów i kultury żydowskiej na historię Polski, Niemiec i Europy Środkowej – i vice versa. Wykształceni Żydzi odegrali istotną rolę w ogromnym procesie, jakim było przekształcenie starożytnej, śródziemnomorskiej medycyny w tę, która funkcjonowała w średniowieczu w zaalpejskiej części Europy. Od czasów średniowiecza, rozproszenie Żydów prowadziło do powstania wyjątkowych wspólnot, które musiały rozwinąć własną sieć opieki zdrowotnej, zgodną z ich wiarą i zwyczajami. W związku z tym zachodził w nich ścisły związek pomiędzy religią i strukturą społeczną, a medycyną i opieką zdrowotną. Począwszy od XIX wieku, do akulturacji Żydów w dużej mierze przyczyniło się kształcenie akademickie, prowadzące do zdobycia zawodu lekarza. Jednocześnie, począwszy od średniowiecznych rozważań nad „czystością krwi” aż po dwudziestowieczny dyskurs higieny rasowej i eugeniki, medycyna uczestniczyła w procesie definiowania żydowskiego ciała jako wrogiego i niebezpiecznego elementu, napędzając tym samym antysemickie i rasistowskie praktyki społeczne. Te ostatnie miały wielowymiarowy wpływ na historię medycyny, m. in. prawny, za pośrednictwem rozważań bioetycznych, czy społeczny, za sprawą emigracji żydowskich naukowców pracujących w obszarze nauk medycznych z Niemieckiej Rzeszy.

Historia Żydów jako część polskiej i niemieckiej historii – i vice versa – może być zatem uznana za element „długiego trwania”, włączając w nie przemiany wewnątrzkulturowej spójności, jak i międzykulturowej zależności między historią medycyny, a historiami poszczególnych nacji. Celem konferencji jest właśnie dotknięcie problematyki wspólnej historii, bez pomijania jej zbrodniczych etapów. 

Komitet naukowy (w porządku alfabetycznym):

Dr Ute Caumanns (Skarbnik Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Historii Medycyny, Heinrich Heine Universität Düsselforf)

Doc. Dr Fritz Dross (Wiceprezes Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Historii Medycyny, Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg)

Dr hab. Ruth Leiserowitz (Wicedyrektor Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie)

Dr Joanna Lusek (Muzeum Górnego Śląska, Bytom)

Prof. dr hab. Anita Magowska (Kierownik Katedry Historii Nauk Medycznych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu)

Dr Marcin Moskalewicz (Prezes Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Historii Medycyny, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu)

Prof. dr hab. Paweł Śpiewak (Dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie)

Sekretariat konferencji

Zuzanna Lewandowska (Uniwersytet Medyczny w Poznaniu)

kontakt: jewishculturemedicine2015@gmail.com


 Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

we współpracy z:

Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg

Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie

Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem