Polska to nie oni

W ostatnich dniach ukazała się książka Anny Landau-Czajki „Polska to nie oni. Polska i Polacy w polskojęzycznej prasie żydowskiej II Rzeczypospolitej” — wydana przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma. Poniżej zamieszczamy krótkie streszczenie książki napisane przez Autorkę.

Wide menachem kipnis zih 9

Ostatnie lata przyniosły prawdziwy wysyp prac dotyczących historii Żydów w Polsce i stosunków polsko-żydowskich. Ta druga kwestia doczekała się wielu opracowań, lecz przeważająca większość z nich poświęcona jest jej rozpatrywaniu z punktu widzenia strony polskiej – jak Polacy odnosili się do współobywateli – Żydów, co o nich myśleli, jakie stereotypy Żyda funkcjonowały w społeczności polskiej. Niezbadany pozostał jednak ten problem widziany ze strony żydowskiej. Praktycznie nie wiemy do dziś, jak w oczach Żydów przedstawiała się Polska i Polacy, czy istniały ugruntowane stereotypy narodowe. Jest to problem, który w ostatnich latach zaczyna być zauważany przez naukowców.

W dodatku funkcjonuje w niektórych środowiskach przeświadczenie o „antypolonizmie” polskich Żydów, zazwyczaj przyjmowane za prawdę absolutną, niewymagającą dowodów. Warto więc zbadać, czy ten stereotyp znajdował odzwierciedlenie w prasie żydowskiej okresu międzywojennego.

Okazało się, że o ile stereotyp Żyda (czy może raczej różnorodne stereotypy Żydów) jest niezwykle łatwo odtworzyć na podstawie polskiej prasy międzywojennej, o tyle nie da się zrobić rzeczy odwrotnej – odtworzyć stereotypu Polaka w polskojęzycznej prasie żydowskiej. Należało więc szukać dalej, aby przynajmniej zbliżyć się do problemu, jak widział, czy może raczej przedstawiał społeczeństwo polskie akulturowany odłam żydowskich dziennikarzy. Praca została zatem poszerzona o stosunek prasy do Polski jako ojczyzny i o przedstawianie żydowskiego patriotyzmu. Innymi słowy: jak żydowska prasa akulturowana odnosiła się do Polski i Polaków? Czy pokazywała swoim czytelnikom jakiś spójny obraz, czy też może zależało to od charakteru pisma, tematyki, doraźnych potrzeb?

W tej sytuacji praca, choć dotycząca dosyć spójnego tematu, nie jest monografią w ścisłym znaczeniu tego słowa, pełnym opracowaniem tematyki. Powinna być traktowana raczej jako katalog pytań niż zbiór odpowiedzi. Większość rozdziałów, a czasem nawet ich fragmentów, takich jak stosunek do poszczególnych warstw czy grup zawodowych, pytania o ocenę przyczyn antysemityzmu, kwestia pogodzenia podwójnego patriotyzmu z wymaganiami, jakie stawia się obywatelom każdego kraju, winna doczekać się własnych monografii. Także niemal każde czasopismo spośród kilkudziesięciu tu uwzględnionych czeka na swoje opracowanie. W rezultacie należy uznać tę pracę za przegląd pytań badawczych, zarys tego, co zbadać należałoby znacznie dogłębniej i dokładniej.

Przy tym należy pamiętać, że odpowiedzi na pytania zawarte w tej książce dotyczą tylko jednej z grup różnorodnej społeczności żydowskiej – Żydów akulturowanych. I oczywiście nie należy ani przez chwilę zapominać, że pracy brakuje tomu drugiego, czyli przedstawiania tych samych problemów w prasie jidyszowej. Nie ulega żadnych wątpliwości, że między tymi dwoma nurtami istniały spore różnice, choćby dlatego, że przeznaczone były dla innych czytelników, różniących się od siebie nie tylko językiem, ale wykształceniem, stopniem asymilacji, nierzadko także poglądami politycznymi. Należy mieć nadzieję, że w najbliższym czasie ktoś podejmie się opracowania tego tematu.

Więcej na temat książki Polska to nie oni na stronie publikacji Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Anna Landau-Czajka, socjolog i historyk, profesor Instytutu Historii PAN i Wydziału Nauk Społecznych SGGW, przewodnicząca Rady Programowej ŻIH. Zajmuje się historią stosunków polsko-żydowskich, historią kobiet i historią społeczną XX wieku. Jest autorką książek: W jednym stali domu. Koncepcje rozwiązania kwestii żydowskiej w publicystyce polskiej lat 1933–1939 (1998), Co Alicja odkrywa po własnej stronie lustra. Życie codzienne, społeczeństwo, władza w podręcznikach dla dzieci najmłodszych 1785–2000 (2002), Syn będzie Lech... Asymilacja Żydów w Polsce międzywojennej (2006). Opublikowała też cykl artykułów, dotyczących historii kobiet, w pracach zbiorowych z serii „Kobieta i...” pod redakcją Anny Żarnowskiej i Andrzeja Szwarca.


Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem