Noc z 15 na 16 sierpnia była spokojna i księżycowa...

„Walka i zagłada białostockiego ghetta”

Wide full hd screen shot 2014 08 18 at 12.16.06

Do północy obradował pod przewodnictwem Tenenbauma sztab zjednoczonej organizacji oporu. O godzinie drugiej nad ranem alarm: SS-owcy otoczyli ghetto i wkroczyli na teren fabryk. Zajęcie fabryk udaremniło istniejący już plan sztabu podpalenia fabryk w momencie walki. Stało się jasne, że nadeszła godzina ostatecznej zagłady ghetta. — pisał w 1945 roku w „Walce i zagładzie białostockiego ghetta” Szymon Datner, były więzień białostockiego getta i członek działającej tam organizacji bojowej, po opuszczeniu getta w czerwcu 1943 roku, żołnierz działający na Białostocczyźnie oddziałów partyzanckich, po wyzwoleniu tamtejszych terenów spod niemieckiej okupacji — przewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego w Białymstoku, członek tamtejszego oddziału Żydowskiej Komisji Historycznej i Komisji do Badania Zbrodni Niemieckich.

„Walka i zagłada białostockiego ghetta” była pierwszą publikacją Wojewódzkiej Żydowskiej Komisji Historycznej w Białymstoku, przez wiele lat zresztą jedną z nielicznych – nie tylko w Polsce — wydrukowanych pozycji książkowych o getcie białostockim. Datner zadedykował ją PAMIĘCI 200 000 ŻYDÓW WOJEWÓDZTWA BIAŁOSTOCKIEGO WYMORDOWANYCH PRZEZ NIEMCÓW. Spisana przez Datnera relacja łączy w sobie cechy świadectwa i próbę historycznej rekonstrukcji faktów (problem ten dokładnie analizuje Katrin Stoll w tekście włączonym do najnowszego wydania „Walki i zagłady…”). To książka mocna, opowiadająca o świecie, który dziś trudno sobie wyobrazić, choć tak przecież nieodległym. Stawiająca niewygodne pytania. Nie dopuszczająca lektury obojętnej. O sile przekazu „Walki i zagłady…” przesądza nie tylko nasączony emocjami język, ostrość wypowiadanych przez Autora sądów i bezkompromisowość ferowanych przez niego ocen, ale także świadomość, że opowiada on o doświadczeniach własnych i zamordowanej wspólnoty, do której – do końca swego życia — nie przestał należeć i o której nam — nie wolno zapomnieć.

Po bez mała siedemdziesięciu latach od pierwszej edycji, w 2014 roku Żydowski Instytut Historyczny opublikował nowe, opatrzone aparatem krytycznym wydanie książki Datnera. Współautorkami opracowania są Ewa Rogalewska – autorka przypisów, w których dane z tekstu oryginalnego skonfrontowane zostały z dzisiejszym stanem wiedzy i Katrin Stoll — autorka Posłowia. Publikacja inauguruje serię Wydanie Krytyczne Prac Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej. Ma ona przybliżyć dokonania wczesnych studiów nad Zagładą w Polsce, udokumentować ich unikalny i pionierski, a zarazem wciąż świeży i aktualny wymiar, wskazując przy tym na osadzenie prowadzonych wówczas badań w tradycji żydowskiej historiografii, w szczególności tej okresu przedwojennego.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem