Nagrody im. Marii i Łukasza Hirszowiczów

Nagrody za działalność i prace poświęcone problematyce żydowskiej w Polsce.

Wide pawelspiewak
Dyrektor ŻIH prof. dr hab. Paweł Śpiewak

Przez wiele lat w Żydowskim Instytucie Historycznym przyznawane były nagrody imienia Marii i Łukasza Hirszowiczów. Ostatnia została wręczona w 2009 roku. Najwyższy czas, by po dłuższej przerwie znowu ową nagrodę przyznać. 

Z przyjemnością informujemy, że z inicjatywy profesora Jerzego Jedlickiego oraz Dyrektora ŻIH profesora Pawła Śpiewaka w dniu 24 kwietnia 2014 roku odbyło się spotkanie jury przyznającego tę nagrodę.

W roku 2001 Maria Hirszowicz, profesor socjologii na przymusowej emigracji w Wielkiej Brytanii, ufundowała Nagrodę za działalność i prace poświęcone problematyce żydowskiej w Polsce. Nagroda miała nosić imię jej zmarłego męża, Łukasza Hirszowicza. Fundusz Nagrody Maria Hirszowicz powierzyła ówczesnemu dyrektorowi ŻIH, profesorowi Feliksowi Tychowi, który w skład jury pod swoim przewodnictwem powołał Alinę Brodzką-Wald, Jerzego Jedlickiego, Jerzego Tomaszewskiego i Bogdan Białek.

W latach 2002–2009 nagrodę im. Łukasza Hirszowicza otrzymali:

— Michał Nekanda-Trepka za film dokumentalny Ostatni świadek;

— Zespół Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” za oryginalny wkład w dzieło przypomnienia żydowskiej obecności historycznej w Lublinie;

— Daniel Kac za całość twórczości literackiej w języku jidysz;

— Barbara Engelking-Boni za stworzenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów w IFiS PAN;

— Bogdan Białek za utrwalanie w Kielcach pamięci o pogromie 1946 roku;

— Dariusz Libionka za prace o Zagładzie oraz za utworzenie i redakcję pisma Zagłada Żydów: Studia i Materiały.

Maria Hirszowicz zmarła w Paryżu w roku 2007. Przyznawanie nagrody zostało czasowo zawieszone. Obecnie Żydowski Instytut Historyczny wznawia Nagrodę im. Marii i Łukasza Hirszowiczów za osiągnięcia naukowe, artystyczne lub edukacyjne w dziedzinie badań bądź popularyzacji dziejów żydowskiej obecności historycznej w Polsce oraz stosunków polsko-żydowskich. Nagroda będzie przyznawana raz w roku przez jury w składzie: Bogdan Białek (Kielce), Grażyna Borkowska (Warszawa), Barbara Engelking (Warszawa), Jerzy Jedlicki (Warszawa), Elżbieta Neyman (Paryż), Jerzy Tomaszewski (Warszawa). Wysokość nagrody ustala i nagrodę wręcza urzędujący Dyrektor ŻIH. 

Łukasz („Gidon”) Hirszowicz, ur. w Grodnie w roku 1920, tuż przed wojną wyjechał do Jerozolimy na studia na Uniwersytecie Hebrajskim. Studiował fizykę, historię i język arabski. W roku 1948 powrócił do Polski. Pracował zrazu w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych, w Szkole Głównej Służby Zagranicznej, a od roku 1954 w Instytucie Historii PAN, gdzie uzyskał doktorat i habilitację. Specjalizował się w najnowszej historii Iranu i krajów arabskich. Najbardziej znaną jego książką była Trzecia Rzesza i arabski Wschód (Warszawa 1963). Był erudytą i poliglotą, a jego wiedza, dowcip, uczynność i charakter zjednały mu grono oddanych przyjaciół.

Maria Bielińska-Hirszowicz, żona Łukasza, docent socjologii na Uniwersytecie Warszawskim, została w marcu 1968 roku usunięta z uczelni wraz z Leszkiem Kołakowskim, Bronisławem Baczką, Zygmuntem Baumanem i innymi opozycyjnymi uczonymi. Rok później Hirszowiczowie opuścili Polskę.

Łukasz otrzymał zrazu stypendium naukowe w St. Antony`s College w Oxfordzie, później podjął pracę badawczą i wykłady w London School of Economics and Political Science. W roku 1972 objął obowiązki redaktora naczelnego londyńskiego kwartalnika „Soviet Jewish Affairs” i pełnił je przez 20 lat, tworząc z tego czasopisma (w roku 1991 przemianowanego na „East European Jewish Affairs”) cenione w świecie naukowym i politycznym źródło informacji i opinii. Zmarł w Londynie w roku 1993.

Maria przed wyjazdem z Polski miała w swoim dorobku m.in. Konfrontacje socjologiczne (1964), Wstęp do socjologii organizacji (1967). W Wielkiej Brytanii została wykładowcą socjologii na Uniwersytecie w Reading. Opublikowała: The Bureaucratic Leviathan (1980), Coercion and Control in Communist Society (1986) i inne prace, zaś w Polsce, dzięki odzyskanej wolności, mogła ogłosić Pułapki zaangażowania: intelektualiści w służbie komunizmu (Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2001). W książce tej podjęła – wedle własnych słów – „próbę ponownego odczytania własnego ideologicznego życiorysu”.

Dom Hirszowiczów w Londynie był w latach 80. i 90. przystanią dla przyjeżdżających przyjaciół z Polski, związanych z demokratyczną opozycją. Z ich gościny przez wiele tygodni korzystali m.in. Jan Józef Lipski, Alina Brodzka, Jerzy Jedlicki.

Jedyny syn i spadkobierca Marii i Łukasza, Paweł Hirszowicz, mieszka w Londynie.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem