Gedenkstätten Rundbrief

Numerze 3/2013 „Gedenkstätten Rundbrief” artykuł Andrea Riedle.

Wide gedenkst tten rundbrief

W opublikowanym w numerze 3/2013 „Gedenkstätten Rundbrief” artykule „Verurteilt, Inhaftiert, Hingerichtet”, Eine Dauerausstellung zur Justizgeschichte am Münchener Platz Drezden, 1933–1945 und 1945–1952Andrea Riedle przedstawiła historię tego placu, zwracając szczególną uwagę na Trybunał Ludowy (Volksgerichtshof), którego siedziba mieściła się na tym placu w latach 1942–1944. Do tego sądu trafiały sprawy o zdradę stanu, a także od 1940 r. analogiczne przypadki z Protektoratu Czech i Moraw oraz od czasu aneksji Polski w 1939 r. sprawy przeciwników okupacji z tzw. Wartheland na podstawie rozporządzenia zwanego Polensonderstrafrechtsverordnung. Najczęściej zapadały wyroki śmierci wykonywane przy pomocy gilotyny. Wśród 1344 skazanych na karę śmierci 800 stanowili Czesi, drugie miejsce zajmowali Niemcy i trzecie Polacy. Więcej szczegółów o wystawie poświęconej działaniu sądów w epoce hitlerowskiej i w latach powojennych zamieszczono w dalszej części artykułu.

Von der Sachsenburg nach Sachsenhausen. Bilder aus dem Fotoalbum eines KZ‑Kommandanten, to opis wystawy (80 fotografii) ze służbowego albumu pierwszego komendanta obozu w Sachsenhausen, Karla Otto Kocha. Album zawiera też 500 zdjęć z okresu 1933–1937, gdy był on komendantem obozów koncentracyjnych Hohnstein, Sachsenburg, Columbia i Esterwegen.

Jedyną recenzją w tym numerze jest omówienie książki pod redakcją Insy EschebachHomophobie und Devianz. Weibliche und männliche Homosexualität im Nationalsozialismus(„Forschungsbeiträge und Materialien der Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten”; Band 6; Verlag Metropol, Berlin 2012).

Dwa artykuły kolejnego numeru (6/2013) poświęcono upamiętnieniu zbrodniczej działalności reżimu hitlerowskiego. Sylvia de Pasquale w artykuleGedenkstätten Brandenburg an der Havel, Neue Forschungsergebnisse zur Geschichte des Strafsvollzugs zwischen 1920 und 1945, stwierdza, że upamiętniając 9000 ofiar hitlerowskiego programu eutanazji T4 w tytułowej miejscowości, wspomniano również o narodowosocjalistycznej „sprawiedliwości” w tamtejszym więzieniu (Justizvollzugsanstalt), gdzie skazano (w większości za działalność polityczną) co najmniej 2042 mężczyzn na karę śmierci, wykonywaną przy pomocy gilotyny. Więziono tu w latach 50. i 60. XX w., w Niemieckiej Republice Demokratycznej, przestępców kryminalnych i politycznych, dlatego jedna wystawa obejmuje trzy tematy: eutanazję, wymiar sprawiedliwości w III Rzeszy i w NRD. Inicjatorem upamiętnienia więzienia był jego więzień Walter Hammer, który po wyzwoleniu w 1945 r. założył Forschungsinstitut Zuchthaus Brandenburg włączony w styczniu 1948 r. do Archiwum Krajowego (Landesarchiv) w Poczdamie. W Brandenburgu znajdowało się kilka więzień. W latach 1936–1942 w Brandenburg‑Görden trzy budynki (600 miejsc) wykorzystywano dla przetrzymywania osób internowanych, w warunkach mało różniących się od panujących w więzieniu karnym. Od rozpoczęcia wojny więźniowie Brandenburg‑Görden pochodzili z całej Europy. W 1942 r. byli to głównie Francuzi, Belgowie i Czesi. W 1942/1943 r., podczas tzw. Asozialenaktion, zdecydowano, by ponad 20 000 internowanych przekazać „zur Vernichtung durch Arbeit” do obozów koncentracyjnych. Więzienie w Görden przekazało wówczas policji ponad 1259 mężczyzn.

W drugim artykule,Gedenk‑ und Informationsort Tiergartenstraße 4Stefanie Endlich przypomniała, że w miejscu nieistniejącej obecnie willi na obrzeżu berlińskiego Zoo znajduje się od 2013 roku państwowe Miejsce Pamięci i Informacji o Ofiarach Narodowosocjalistycznej Zbrodni „Eutanazji” (Gedenk‑ und Informationsort für die Opfer der nationalsozialistischen „Euthanasie‑Morde”). Skrócony adres tej willi posłużył do określenia akcji T4 skierowanej przeciwko ludziom uważanym przez narodowych socjalistów za „lebensunwert”. Akcja ta objęła, przede wszystkim pacjentów zakładów psychiatrycznych, osoby cierpiące na choroby chroniczne, weneryczne i epilepsję, „aspołeczne” (Asoziale) oraz uznane za niepełnowartościowe z różnych ideologicznych motywów. Szczególnie dotyczyło to chorych Żydów. Eutanazja odbywała się w 6 centrach uśmiercania w komorach gazowych. Ofiarą padło ponad 70 000 osób. Akcja rozpoczęła się w sierpniu 1939 r. od eutanazji dzieci. W sierpniu 1941 r. została oficjalnie wstrzymana na skutek protestu kościołów i zaniepokojenia społeczeństwa, była jednak kontynuowana w zdecentralizowany sposób w klinikach. Zabijano stosując odpowiednie lekarstwa, zastrzyki czy ograniczając normy żywnościowe. Na okupowanych terenach przygotowywano w ten sposób lokum dla Wehrmachtu i SS. Ogółem zamordowano 300 000 osób. W ciągu wielu lat mało wspominano o ofiarach eutanazji w Niemczech i Austrii, podobnie jak o sterylizowanych przymusowo. Latami pozbawiano rodziny ofiar jakiegokolwiek odszkodowania, a rola uczestniczących w eutanazji i sterylizacji lekarzy i personelu medycznego była tabu. Dopiero od połowy lat 80. XX w. zaczęto o tym przypominać, także o willi przy Tiergartenstraße 4 zniszczonej podczas walk o Berlin.

W dalszej części artykułu przedstawiono historię zabudowania terenu, na którym mieściła się willa, utworzenie „Mobiles Museum” a w 2007 r. powstanie „okrągłego stołu T4” pod patronatem Topographie des Terrors i projekt zorganizowania miejsca pamięci.

W tym samym numerze opublikowano też artykuł Knuda Andresena,Der Schleswig‑Holsteinische Heimatbund und die Entwicklung einer Deckerinnerung an der Nationalsozialismusoraz Rainera E. Klemke,Das Berliner Themejahr 2013: Zerstörte Vielfalt.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem