David, Jüdische Kulturzeitschrift

Autorzy zwracają uwagę na lata 1945–1948, gdy Arabowie zdawali sobie sprawę z tego, że uratowani z Zagłady Żydzi, a szczególnie DPisi, będą dążyć do emigracji do Palestyny.

Wide david  j dische kulturzeitschrift

Oprócz licznych życzeń w związku z żydowskimi świętami Pesach, przesłanych przez władze związkowe i partie polityczne Austrii w numerze 96/2013 r. czasopisma „David, Jüdische Kulturzeitschrift”, opublikowano artykuł Karla Pfeifera zatytułowanyZwei Bücher über die Holocaustleugnung in der arabischen Welt. Są to książki:Von der Empathie bis zur Leugnung: Arabische Reaktionen auf den HolocaustEsthery Webman i Meira Litvaka orazDie Araber und der Holocaust: Polemischer Anti‑ZionismusGilberta Achcara. Autorzy pierwszego tytułu zwracają uwagę na lata 1945–1948, gdy Arabowie zdawali sobie sprawę z tego, że uratowani z Zagłady Żydzi, a szczególnie DPisi, będą dążyć do emigracji do Palestyny. Przywódcy arabscy usiłowali pomniejszyć wpływ opowiadań o Zagładzie Żydów w Europie, a kilku arabskich działaczy porównywało syjonizm do nazizmu i obwiniało Żydów za ich własny los. W kazaniach wielu imanów rozpowszechniano te poglądy, zaś filmy o Holokauście zaczęto traktować jako propagandę syjonizmu nie tylko w Palestynie, lecz i w Egipcie.

Książka Gilberta Achcara jest mieszanką analiz naukowych i polemik skierowanych przeciwko tym, którzy uważają za konieczne istnienie państwa Izrael. Autor podkreśla, że Żydzi, którzy przeżyli w Europie Holokaust, podążali do Palestyny i zmierzali do powstania państwa żydowskiego ponieważ, między innymi, „die Forderung der Gründung des Staates Israel für Nordamerika, Europa und die UdSSR eine billige Möglichkeit bot, das lastige Problem, das diese viele Unglücklichen für sie darstellten, zu lösen und sie nicht aufnehmen zu müssen”.

Brody. Eine Stadt im Spannungsfeld zwischen ukrainischen Gegenwart und jüdisch‑österreichischer Vergangenheit. W tak zatytułowanym artykule Börries Kuzmany[1] opisuje historię miasta, które odegrało znaczącą rolę w życiu Żydów w cesarstwie austriackim. Jako ośrodek aktywności żydowskiej i żydowskiego oświecenia w Europie Wschodniej promieniowało poza granice Galicji. Budowle lub ich ruiny świadczą o smutnych często losach mieszkańców Brodów. XVII‑wieczny zamek był miejscem schronienia polskiej, żydowskiej, ormiańskiej i ruskiej ludności podczas buntu Chmielnickiego w 1648 r., a Niemcy po wkroczeniu w 1941 r. zamordowali na dziedzińcu kilku Żydów. Założoną przed 200 laty żydowską szkołę realną przekształcono w latach 60. XIX w. w Kronprinz‑Rudolf‑Gymnasium. Tam właśnie Joseph Roth[2] otrzymał w 1913 r. świadectwo dojrzałości z wyróżnieniem. Dalej niszczeją ruiny synagogi obronnej, świadczącej o istnieniu w przeszłości gminy żydowskiej. Około 9000 Żydów żyło w Brodach, gdy Niemcy wkroczyli do miasta. Spośród nich 7000 deportowano do obozu w Bełżcu i na Majdanek. O innych, rozstrzelanych na skraju lasu, przypomina postawiony w 2004 r. pomnik. Wojnę przeżyło 200 osób, albo w partyzantce, albo w ukryciu.

W tym samym numerze opublikowano artykuł redakcyjnyEin neu errichtetes Denkmal in Deutschkreuz‑Zelem. Zur Erinnerung an die ehemalige jüdische Gemeinde(ilustrowany 2 zdjęciami) o poświęceniu w tytułowej miejscowości, określanej wraz z sześcioma sąsiednimi (Eisenstadt, Mattersburg, Kobersdorf, Lackenbach, Frauenkirchen i Kittsee) jako Szewa Kehilot (hebr. Siedem gmin) w Burgenlandzie i znanej w całej Europie m. in. z uczelni religijnej (Zelemer Jeszibot). Dwa dni przed Anschlussem (13 III 1938 r.) doszło w mieście do antyżydowskich ekscesów i po dwu tygodniach wszyscy Żydzi musieli opuścić miasto. W numerze znajduje się wywiad przeprowadzony przez Kerstin Kellermann z historykiem Gabrielą Anderl pt.Die meisten Länder machten ihre Grenzen für jüdische Flüchtlinge dichtoraz inne artykuły.

Informację o przebiegu uroczystości związanych z 68. rocznicą wyzwolenia KZ Dachau (29 IV 1945 r.), obchodzonych wspólnie z przedstawicielami partnerskiego miasta Klagenfurt, zamieszczono w kolejnym (97/2013) numerze czasopisma w artykule pt.Gedenkfeier zur KZ‑Lagerbefreiung in Dachau. Wspomniano m. in., że obóz powstał w 1933 r. na polecenie Reichsführera SS Heinricha Himmlera. Wysyłano do niego przede wszystkim więźniów politycznych i w początkowym okresie miał on odstraszać ich od działalności politycznej. Jakkolwiek nie był to typowy obóz zagłady, to łącznie z podobozami przebywało w nim około 200 000 więźniów, z których zamordowano około 42 500.

W tymże numerze znalazły się artykuły: Hermanna D. Kamplusa,Der Leopoldstädter Tempelo największej pod względem rozmiarów (długość: 28,6 m, szerokość: 29,26 m, wysokość: 20 m) synagodze Wiednia, obliczonej na 2240 miejsc siedzących i 1500 stojących. Jej budowa trwała 5 lat. Spalona częściowo w 1917 r., została odbudowana i oddana do użytku 1 października 1921 roku. Zmodernizowany tempel został całkowicie zniszczony w nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku.

W artykuleDas Rothschildspital – vom Vorzeitgeprojekt zum Wartesaal der Hoffnungopisała Ursula Prokop historię założonego dzięki finansowemu wsparciu barona Anzelma von Rothschilda i otwartego w 1873 r. szpitala im. Rothschilda we Wiedniu, wzniesionego według projektu architekta Wilhelma Stiassny’ego. Szpital określano jako „Mekkę” medycyny Wiednia. W artykule wymieniono wybitnych lekarzy w nim zatrudnionych i tych, którzy po Anschlussie mogli kontynuować swą działalność już nie jako lekarze, lecz Krankenbehändler, ponieważ – zgodnie z ustawą – lekarzom żydowskim zakazano leczyć nie‑Żydów. Sam szpital przeniesiono z Währinger Gürtel do byłej szkoły talmudycznej przy ul. Matzgasse. Po wojnie w starym, częściowo zniszczonym budynku szpitala, określanym jako „Wärtesaal der DPis”, przebywali czasowo uchodźcy z Rumunii i Węgier w drodze do Palestyny i USA oraz emigranci z Polski i ZSSR (około 250 000 osób w okresie 1945–1952). W 1956 r. ośrodek przyjmował uchodźców z Węgier. Budynek przekazano w 1999 r. gminie żydowskiej, ale mała liczba Żydów we Wiedniu skłoniła gminę do sprzedania budynku; mieści się w nim Instytut Badań Gospodarczych (Wirtschaftsförderungsinstitut).

W czasach, gdy część Żydów niemieckich wierzyła w asymilację, a inna w nowo powstający ruch syjonistyczny, działał lekarz i myśliciel Żydowski, religioznawca Oskar Goldberg[3]. Życie i prace Goldberga, uważanego przez niektórych za proroka i i duchowego przywódcę (Alfred Döblin[4]), przez innych za obskuranta, „Zauberjude” (Walter Benjamin) i typowego żydowskiego faszystę (Thomas Mann) opisał Domagoj Akrap w artykuleEin streitbarer Geist in stürmischen Zeiten – Gedanken zu Oskar Goldberg. Pod tytułemVergeben – nicht vergessen. Volksbund Präsident Reinhard Fuhrer beim Schwarzen Kreuz in Wien, zamieszczono tekst wystąpienia przewodniczącego VDK (niemiecka organizacja opieki nad grobami wojennymi) na posiedzeniu zarządu organizacji Österrechischer Schwarzer Kreuz (analogiczna organizacja austriacka). Reinhard Fuhrer wspomniał o współpracy z Rosją w sprawie grobów 42 000 żołnierzy Wehrmachtu poległych w Europie Wschodniej. Wśród nich Austriacy stanowią 7%. Wspomniał też, że w Polsce – zgodnie z ustawą – wszystko co znajduje się pod ziemią stanowi polską własność, np. obrączki pochowanych żołnierzy.

Wśród recenzji znalazło się omówienie książki: Karl Pfeifer,Einmal Palästina und zurück. Ein Lebensweg, będącej zbeletryzowaną historią życia autora, urodzonego w 1928 r. (emigracja w 1938 r. na Węgry, trzyletni pobyt w Budapeszcie, działalnosć w młodzieżowej organizacji Ha‑Szomer ha‑Cair, emigracja w styczniu 1943 r. do Palestyny i powrót w 1951 r. do Austrii). O piętnaściorgu dzieciach, które przeżyły Holokaust (dziewięć dziewcząt i siedmiu chłopców), urodzonych w latach 1920–1940, piszą Tina Hütti i Aleksander Meschnio w książceUns kriegt ihr nicht. Als Kinder versteck – jüdische Überlebende erzählen(München, Piper Verlag 2013).

Ponadto opublikowano recenzje książek: Traude Litzka,Kirchliche Hilfe für verfolgte Juden und Jüdinnen im nationalsozialistischen Wien(Berlin u. an.: LIT‑Verlag 2011 – Geschichte Band 101); Erika Rosenberg,Oskar Schindler. Seine unbekannten Helfer und Gegner(Münster, LIT‑Verlag 2012) i inne.

[1] Börries Kuzmany – historyk i slawista, autor książkiBrody.Eine galizische Grenzstadt im langen 19.Jahrhundert(Böhlau‑Verlag 2011).

[2] Joseph Roth (1894–1939), dziennikarz i powieściopisarz, ukończył gimnazjum w Brodach, studiował we Lwowie i Wiedniu. Ochotnik armii austriackiej; w czasie I wojny światowej awansował do stopnia oficera i dostał się do niewoli rosyjskiej. Po wojnie pracował w redakcji „Frankfurter Zeitung”. Opuścił hitlerowskie Niemcy. Zmarł w szpitalu po nieudanej próbie samobójstwa.

[3] Oskar Goldberg (1885–1953), lekarz i filozof. Jego pierwsza opublikowana w 1908 r. książka toDie fünf Bücher Mosis – ein Zahlengebäude.Za najważniejszą uważał napisaną przed I wojną światową, lecz wydaną dopiero w latach 1924–1925 książkę Die Wichtigkeit der Hebräer. Einleitung in das System des Pentateuch. Die Feststellung einer einheitlich durch geführten Zahlenschrift.W latach 1937–1938 współpracował z Thomasem Mannem w piśmie „Maß und Wert”. W 1938 r. wyjechał do Genewy, a stąd do Francji, gdzie w 1941 r. został internowany. Udana ucieczka pozwoliła mu przedostać się do Stanów Zjednoczonych. W 1949 r. powrócił do Europy.

[4] Bruno Alfred Döblin (1878–1957), urodzony w zasymilowanej żydowskiej rodzinie w Szczecinie, niemiecki pisarz i lekarz mieszkał od 10 roku życia w Berlinie, studiował na uniwersytetach w Berlinie i Fryburgu Bryzgowijskim. Po dojściu Hitlera do władzy uszedł do Szwajcarii, następnie emigrował w 1933 r. do Francji, w której przebywał do 1940 r., i w końcu do Ameryki. Wojnę przeżył w Los Angeles i tam przeszedł na katolicyzm. Po wojnie powrócił do Niemiec. Döblin jest najbardziej znany z utworuBerlin Alexanderplatzwydanego w 1929 roku. W 1925 r. opublikował tom reportażyReise in Poleno podróży do Polski (zwiedził m. in. Warszawę, Lwów i Wilno).

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem