Rosz ha-Szana 2013

Początek nowego roku, obchodzony 1 i 2 dnia miesiąca tiszri, to jedne z najważniejszych dni w żydowskim kalendarzu.

Wide  mgl4980

Początek nowego roku, obchodzony 1 i 2 dnia miesiąca tiszri, to jedne z najważniejszych dni w żydowskim kalendarzu, biblijne święto, rocznica stworzenia świata. Rosz Haszana jest jednocześnie dniem sądu, w którym Bóg ocenia ludzi i zapisuje ich losy w dwóch księgach: Księdze Życia lub Śmierci. Rosz Haszana, razem z następującymi po nim dziesięcioma dniami skruchy i świętem Jom Kipur, stanowi więc szczególny czas odnowienia więzi z Bogiem i ludźmi, czas pokuty, refleksji nad swoim postępowaniem i szukania przebaczenia. W wyraźny sposób jest to również czas nowego początku.

Szczególnym znakiem pojednania z ludźmi są życzenia noworoczne, w których tradycyjnie używa się błogosławieństwa „leszana towa tikatewu” – „obyście zostali zapisani na dobry rok”. Słowa te, odnoszące się do boskiego zapisywania sprawiedliwych w Księdze Życia, są życzeniem wszelkiego powodzenia, szczęścia i obfitości w rozpoczynającym się nowym roku. Zwyczaj listownego przesyłania życzeń na Rosz Haszana sięga średniowiecza, natomiast dopiero w XIX wieku pojawiają się specjalne okazjonalne karty pocztowe, które szybko stają się popularne zyskując jednocześnie pewną skodyfikowaną formę. Kartki początkowo wykonywane były ręcznie, z czasem zaś częściowo lub w całości drukowane. Rozkwit produkcji kart pocztowych na żydowski nowy rok pojawia się równolegle i nie bez związku z rodzącą się modą na ich chrześcijańskie odpowiedniki. Często zdarzało się, że te same wydawnictwa zajmowały się produkcją obu typów noworocznych kart. Stąd też obok obrazów i tekstów charakterystycznie wyznaniowych możemy zaobserwować również motywy wspólne dla obu tradycji.

Wśród kartek pocztowych z końca XIX i początku XX wieku przykuwa uwagę duża różnorodność form. Najbardziej charakterystyczne są kartki przedstawiające sceny rodzajowe związane ze świętowaniem Rosz Haszana: Żydów modlących się nad brzegiem wody, idących do synagogi, rodzinę przy świątecznym posiłku. Oprócz nich odnajdziemy tradycyjne kartki ozdobne, w których pojawiają się elementy dekoracyjne niezwiązane specyficznie z kulturą żydowską, jak gołąbki, kosze kwiatów, serca. Takie karty, zwykle wzbogacone złoceniami i tłoczeniami były bardzo popularne w wydawnictwach niemieckich i angielskich, które przodowały na rynku europejskim pod koniec XIX wieku. Pojawiają się również karty ze scenami zaślubin, narodzin, z widokami Palestyny, a także w żartobliwej formie weksla na 365 szczęśliwych dni. Życzenia noworoczne składano również za pośrednictwem zwykłych biletów wizytowych.

Karty pocztowe na żydowski nowy rok są rzadkością w polskich kolekcjach. Wyróżnia się wśród nich zbiór Biblioteki Narodowej, która przechowuje album z 229 kartami, a także Żydowskiego Instytutu Historycznego ze 115 kartami, biletami i wizytówkami noworocznymi. Wszystkie one powstały przed 1939 rokiem w warszawskim wydawnictwie „Jehudia” mieszczącym się przy ul. Chłodnej 8. Należało ono do ukazującego się w jidysz dziennika „Hajnt”. W zbiorach ŻIH znajduje się również wydany przez „Jehudię” album zawierający wzory kart, telegramów i biletów noworocznych.

Wszystkie zgromadzone w ŻIH przykłady to ozdobne karty, posługujące się raczej prostymi, dekoracyjnymi motywami niż przedstawieniami scen świątecznych. Zaobserwować można wśród nich powtarzające się wytłaczane motywy podstawowe, które potem były ręcznie malowane, dekorowane aplikacjami lub brokatem. Są to najczęściej bukiety kwiatów, ptaki siedzące na gałęzi, gołębie niosące kwiaty lub list, splecione dłonie w otoku kwiatów. Rzadziej pojawiają się motywy odnoszące się do specyficznie żydowskiej ikonografii: menora, lwy, figura Mojżesza i Aarona czy rabina ze zwojem Tory. Niekiedy do kart wklejano prawdziwe suszone bukieciki, wstążki lub formularze telegramu. Większość z zachowanych kart ma wytłoczone ozdobne ramki i napis „Leszana towa” – „szczęśliwego roku”. Czasami te krótkie życzenia wzbogacone są dłuższym tekstem w jidysz, umieszczanym na awersie karty lub dodatkowej wkładce.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem