Pamięci Żydów Radziejowa

W ostatni piątek w Bibliotece Publicznej w Radziejowie odbył się panel popularnonaukowy na temat historii Żydów Radziejowa.

Wide full hd pa180380

Wiedza o tragicznych losach Żydów w czasie drugiej wojny światowej staje się w Polsce coraz powszechniejsza, coraz otwarciej mówimy też o najboleśniejszych jej aspektach. Jest ona jednak dość wybiórcza. Ogranicza się głównie do znajomości historii społeczności żydowskich z największych miast: Warszawy, Krakowa i Łodzi. O Żydach żyjących niegdyś w mniejszych ośrodkach, pamiętamy rzadko. Na szczęście, dzięki zaangażowaniu mieszkańców i władz samorządowych, powoli się to zmienia.

W ostatni piątek w Bibliotece Publicznej w Radziejowie odbył się panel popularnonaukowy na temat historii Żydów Radziejowa, a na Rynku odsłonięta została kamienna tablica poświęcona Ich pamięci. Mieszkańcy wyryli na tablicy fragment Kadyszu sierocego: „Ten, który sprawia pokój na wysokościach, niech ześle pokój dla nas i dla całego Izraela”.

Pierwsze wzmianki o żydowskim osadnictwie na terenach Radziejowa pochodzą z lat 30. XV wieku, co pozwala sądzić, że było to pierwsze miasto na Kujawach, do którego przybyli Żydzi. W połowie XVI wieku władze Radziejowa uzyskały jednak przywilej królewski, który zakazał Żydom, a następnie wszystkim innowiercom, osiedlać się w mieście.

Społeczność żydowska zaczęła odradzać się w Radziejowie, mimo wciąż funkcjonujących utrudnień, na przełomie XIX i XX wieku – zbudowano wówczas synagogę, łaźnie rytualne, a pod miastem, na drodze do Piotrkowa Kujawskiego założono cmentarz. W 1921 roku żyło w Radziejowie już 599 Żydów, stanowiąc ok. 20 procent wszystkich mieszkańców. W okresie międzywojennym intensywnie rozwijały się żydowskie organizacje kulturalne i polityczne. Funkcjonowała Żydowska Biblioteka i Czytelnia Społeczna. O rząd dusz nad młodzieżą walczyły kluby sportowe, związany z syjonistami Makabi oraz bundowska Jutrznia. W 1938 roku oddana została do użytku nowa synagoga, nazywana „Domem Racheli”.

Rok później, miesiąc po wkroczeniu do Radziejowa wojsk niemieckich, obydwie synagogi zostały spalone, za co winą okupant obarczył Żydów. 18 listopada 1939 roku Niemcy nakazali wszystkim Żydom opuścić Radziejów w ciągu 8 dni. Zakaz cofnięto, gdy z miasta wyjechała połowa żydowskich rodzin. Na wiosnę 1941 roku w okolicach ulic Toruńskiej i Szewskiej utworzono getto. W marcu 1942 roku rozpoczęła się masowa eksterminacja radziejowskich Żydów. Ostatnich 100 żydowskich mieszkańców miasta, przetrzymywanych w kościele farnym, 22 kwietnia załadowano na ciężarówki i wywieziono najprawdopodobniej do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Po wojnie nieduża grupa Żydów, którym udało się przeżyć, wróciła do Radziejowa. Powstał tu wówczas lokalny oddział Centralnego Komitetu Żydów Polskich. W 1949 roku, gdy wraz ze stalinizacją kraju, CKŻP stracił możliwość autonomicznego działania, a następnie został zlikwidowany, większość radziejowskich Żydów wyemigrowała z Polski. Po ich obecności w mieście jeszcze kilka dni temu nie było niemal śladu.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem