Gedenkdienst

Hedwig Czech przypomina, że jakkolwiek w sierpniu 1941 r. Adolf Hitler wstrzymał systematyczne mordowanie psychicznie chorych , nie oznaczało to jednak zakończenia eutanazji.

Wide gedenkst tten rundbrief

„Dezentrale Anstaltstötungen” im nationalsozialistischen Österreich. Die normalisierung des Tötens in der Psychiatrie nach dem angeblichen „Euthanasiestopp” 1941, to tytuł artykułu opublikowanego w numerze 3/2012 „Gedenkdienst. Verein für historisch-politische Bildungsarbeit und internationalen Dialog”. Hedwig Czech przypomina, że jakkolwiek w sierpniu 1941 r. Adolf Hitler wstrzymał systematyczne mordowanie psychicznie chorych przewidziane w ramach Aktion T4 w głównych instytucjach służby zdrowia, nie oznaczało to jednak zakończenia eutanazji. Kontynuowano ją szczególnie w drugiej połowie wojny w wielu zakładach psychiatrycznych, doprowadzając do śmierci pacjentów przez głodzenie, zimno, zaniedbanie leczenia itp. Cztery przypadki masowego umierania leczonych pacjentów omówiono w artykule w rozdziałach Heil — und Pflegeanstalt Niedernhart in Linz, Heil — und Pflegeanstalt Am Steinhof in Wien, Heil — und Pflegeanstalt Gugging in Niederösterreich oraz „Siechenhaus” des Krankenhauses Klagenfurt in Kärnten. Do noszącego imię laureata Nagrody Nobla Juliusa Wagnera-Jauregga instytutu w Niedernhart kierowano pacjentów w przypadku przeciążenia zadaniami Aktion T4 pacjentów w Hartheim. Po sierpniu 1941 r. kierowany przez dr. Rudolfa Ladauera instytut w Niedernhart stał się głównym punktem, w którym kontynuowano eutanazję. Przychodziły transporty z Altreichu, m. in. z Hardt koło Mönchengladbach. Lonauer odwiedzał chorych w różnej porze, także w nocy – mówił jeden z pacjentów – robił zastrzyki i zmuszał do picia trujących płynów, skutkiem czego zmarło do 8 leczonych. Po powrocie z frontu Lonauer powiedział znajomemu: „Man hat mich zurückgeholt, damit ich meine alte Tätigkeit in anderer Form wieder aufnehmen konnte, und so habe ich Niedernhart fast restlos geräumt und es ist ein Großlazarett daraus geworden”.

W Wiedniu w instytucie psychiatrycznym Am Steinhof (obecna nazwa Otto-Wagner — Spital) eutanazję realizowano poprzez niedożywienie chorych i stosowanie zastrzyków chorób zakaźnych. Peter Schwarz ocenia, że około 3500 pacjentów zmarło na skutek zimna, niewystarczających leków, niedożywienia i chorób zakaźnych. Dzięki takiemu traktowaniu śmiertelność chorych wzrosła z 22,14% w 1944 r. do 42,75% w 1945 roku. W podrozdziale przypomniano losy grupy pacjentów, którzy w ramach tzw. Akcji Brandt wysłano w zbiorczych transportach do Wiednia z Mönchengladbach i Bad Kreuznach. Byli to ludzie nienadający się do wykorzystania w jakikolwiek sposób w „totalnej wojnie”. Do 1945 r. spośród 300 kobiet z Hamburga zmarło 257. Mianowanie kierownikiem instytutu Hansa Bertha (1 I 1944 r.), fanatycznego rasisty i byłego eksperta Aktion T4 wzmogło śmiertelność pacjentów.

Oprócz niedożywiania, systematycznego zaniechania leczenia i celowego zarażania chorobami pacjentów w Gugging udokumentowano liczne przypadki ich mordowania. Dr Karl Oman zeznawał po zakończeniu wojny, że w marcu i kwietniu 1943 r. odwiedziła Gugging komisja złożona z kierownika instytutu w Hartheim dra Lonauera i dwóch towarzyszących mu osób: „Man sprach von einer ‘Typhusepidemie’ im Infektionshaus und es wurde mir damals verboten, für zwei oder drei Wochen das Infektionshaus zu betreten. Die Sterblichkeitsziffer im Infektionshaus nahm damals stark zu und es wurden auch viele Patienten aus anderen Abteilungen damals in Infektionshaus überstellt. In der Zeit vom 28 III bis 8 IV 1943 sind 36 Männer, 74 Frauen und mehrere Knaben, insgesamt 112 Patienten gestorben”. Kilka miesięcy później wzrosła liczba zgonów pacjentów, gdy kontrolę nad działalnością wszystkich zakładów leczniczych w Dolnej Austrii objął lekarz z Klosterneuburga dr Emil Gelny, fanatyczny nazista, utrzymujący ścisłe polityczne kontakty z Gauleiterem dr. Jurym (również lekarzem) – fanatycznym hitlerowcem. W Gugging i Mauer-Öhling zabito co najmniej 600 pacjentów. W początkowym okresie pełnienia przez niego obowiązków (od 1 XI 1944 r.) zabijano w Gugging do 93 chorych miesięcznie. W kwietniu 1945 r. zabił własnoręcznie 150 chorych skonstruowanym przez siebie aparatem (zdjęcie aparatu przedstawiono w artykule). Jeszcze latem 1944 r. zorganizowano w Gugging spotkanie niemieckich lekarzy psychiatrów z Niemiec z udziałem dyrektorów instytutów psychiatrycznych, podczas którego Gelny zademonstrował użycie wspomnianego aparatu zabijając jednego pacjenta. Trudno ustalić liczbę ofiar zdecentralizowanej eutanazji w Instytucie Psychiatrycznym w Gugging. Szacuje się, że zamordowano w nim w latach 1938–1946 1420 pacjentów oprócz przesłanych do innych instytutów, gdzie w krótkim czasie pozbawiono ich życia.

W przyszpitalnym domu dla kalek w Klagenfurcie już w 1940 r. personel medyczny uśmiercał raz w tygodniu ciężko chore pacjentki podając śmiertelną dawkę lekarstw. Liczba ofiar zwiększyła się, gdy zakończono zagazowanie w Hartheim, które zabiło około 700 mieszkanek Karyntii. Personel kierowany przez psychiatrę dr. Franza Niedermösera uśmiercał 3–4 pacjentów tygodniowo w latach 1941–1945. Początkowo były to osoby w zaawansowanym stadium choroby, lecz później objęło to grupę starszych ludzi urodzonych z lekkim niedołęstwem umysłowym, chorych na serce i innych. Po wojnie sąd orzekł, że uśmiercanie nieuleczalnie chorych, wymagających opieki i uciążlwych w leczeniu stanowiło codzienną rutynę i stwierdził nie mniej niż 400 morderstw, a Niedermöser był jedną z 30 osób, na których wykonano wyrok śmierci za zbrodnie narodowosocjalistyczne w Austrii.

W kolejnym rozdzialeDie Situation in den anderen Bundesländernwspomniano o zakładzie w Valduna (obecnie Landeskrankenhaus Rankweil) skąd wysyłano transporty do Hartheim, Niedernhart i Hall w Tyrolu. W kwietniu 1941 r. usunięto psychicznie chorych i przejęty przez Wehrmaht zakład zamieniono w lazaret, w którym z wyczerpania umarło wielu jeńców wojennych. W Hall – jak pisze Hartmann Hinterhuber w Ermordet und vergessen. Nationalsozialistische Verbrechen an psychisch Kranken und Behinderten in Nord — und Südtirol (Innsbruck 1995) na skutek niedożywienia i nienależytej opieki zabito 300–400 ludzi, a 60 pacjentek wysłano w sierpniu 1942 r. do Niedernhart i tam je zamordowano. Wiadomo też, że w największym w Styrii instytucie w Grazu już po sierpniu 1941 r. gwałtownie wzrosła śmiertelność chorych na skutek niedożywienia i trucia gazem, szczególnie w oddziale dr. Ernsta Sorgera.

W artykule Tätergedenken im Vulkanland. Lokalaugenschein in Feldbach (Steiermark), wie auch heute noch Gedenkfeiern für Wehrmachtseinheiten stattfinden und Politikerinnen, wie auch Angehörige des Bundesheeres, daran teilnehmen, autorzy posługujący się pseudonimami L. Berwald i M. N. Thaler opisują uroczystości poświęcone „bohaterom” Waffen SS i Wehrmachtu. Przypominają, że w Feldbach podczas II wojny światowej stacjonowało kierownictwo odcinka budowy Südostwall/Ostwall (fortyfikacji przeciwczołgowych i przeciwpiechotnych), na którym oprócz ludności cywilnej i jeńców wojennych pracowały tysiące Żydów węgierskich. Żydów ulokowano w Feldbach w opuszczonym klasztorze, a większość w wydzielonym obszarze obozu Waffen SS. 25 III 1945 r. podczas nalotu lotnictwa alianckiego zginęło kilku Żydów, a wielu odniosło rany. Zabitych i rannych załadowano na ciężarówki, dołączono grupę Żydów do wykopania grobu i pod eskortą zawieziono do Mühldorf. Tam na „żydowskim cmentarzu” zmarłych pochowano, a następnie eskorta zastrzeliła towarzyszących Żydów. W lokalnej kronice nie wspomniano o zamordowanych w Mühldorf Żydach. W artykule przypomniano też, że 13 II 1945 r. lokalni funkcjonariusze SS z Feldbach zamordowali 41 chorych Żydówek (robotnic przymusowych) w pobliżu miejscowości St. Anna am Algen. Zdrowe pod koniec marca 1945 r. pognano w kierunku Mauthausen; wiele zabito w drodze.

W dalszej części artykułu omówiono treść tekstów chwalących walkę jednostek Wehrmachtu, Waffen SS a nawet zorganizowanej w 1943 r. z ochotników jednostki SS, która działała w 1945 r. w rejonie Feldbach jako 14 SS Freiwillige Division der Ukrainischen National-Armee (zdjęcie 3 tablic pamiątkowych przedstawiono w artykule).

„Jüdische” Studierende im Nationalsozialismus – von Ausgrenzung und Vertreibung. Lebenswege vertriebener Medizinstudierender der Universität Wien, to tytuł artykułu opublikowanego w numerze 4/2012 tegoż kwartalnika. Linda Erker na przykładzie biografii dwojga studentów medycyny Uniwersytetu Wiedeńskiego: Rosi Ebner (z domu Rosa Marie Kraus) i Kurta Eliasa opisała politykę uniwersytecką w okresie Anschlussu, gdy do programu wprowadzono wykłady z „weltanschaulichen und staatsbürgerlichen Erziehung und über die ideellen und geschichtlichen Grundlagen des österreichischen Staates”. Jakkolwiek w marcu 1938 r. antydemokratyczne tendencje w Kościele katolic kim Austrii zostały osłabione, to wzmocniono narodowe i rasowe komponenty w polityce. Ebner i Elias jako „rasowo obcy” musieli przerwać studia w semestrze letnim. W maju 1938 r. władze austriackie wprowadziły numerus clausus (2% studentów żydowskich, to jest 56 miejsc dla Wydziału Medycznego). Później mimo zwolnienia się 13 miejsc nie przyjęto nowych żydowskich studentów. Dziekan Wydziału Medycznego Eduard Pernkopf (późniejszy rektor uniwersytetu) zażądał od Gestapo sprawdzenia wszystkich studentów. W zimowym semestrze 1938/39 pozostało na Uniwersytecie Wiedeńskim 68 tzw. Mischlingów, w tej liczbie 53 pierwszego stopnia i 15 drugiego. Większość studiowała medycynę. W 1940 r. wszyscy oni musieli uzyskać zgodę na studia od Reichserziehungsministerium w Berlinie. Ogółem 2230 (23%) studiujących na Uniwersytecie Wiedeńskim stało się ofiarami prześladowań hitlerowskich. 7% spośród nich zginęło w Holokauście.

W końcowej części artykułu przedstawiono dalsze losy Rosi i Kurta oraz ich rodzin.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem