O świętym lęku przed tematem Zagłady...

W katalogu towarzyszącym wystawie Sztuka polska wobec Holokaustu przygotowaliśmy wybór wierszy, których tematem jest doświadczenie Zagłady.

Wide full hd d78b0792
Piotr Matywiecki

W katalogu towarzyszącym wystawie Sztuka polska wobec Holokaustu przygotowaliśmy wybór wierszy, których tematem jest doświadczenie Zagłady. O niemożności wyrażenia językiem poezji tego, co stało się z Żydami podczas II wojny światowej, mówili krytycy literatury, ale i sami poeci już w czasie, kiedy płonęło warszawskie getto i dymiły kominy obozów zagłady. Na wybór składają się zarówno wiersze znane, jak i te mniej rozpoznawalne. Łączy je próba nazwania tego, co nienazywalne: doświadczenia Zagłady Żydów. 

Obok dobrze znanych utworów Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej czy Tadeusza Różewicza, prezentujemy mniej znanych szerszemu gronu odbiorców autorów. Wybór wierszy otwiera dzieło Dwie śmierci Władysława Szlengela. Poeta-powstaniec, który zginął w bunkrze Szymona Kaca przy ul. Świętojerskiej 36, zestawia kontrastujące rodzaje śmierci Żydów i Polaków. Znamiennie określa je jako: nasza i wasza, wartościując śmierć żydowską jako:,,waszej śmierci daleka biedna krewna”. 

W dalszej części zbioru pojawiają się dwa doskonale znane wiersze Czesława Miłosza Campo di Fiori i Biedny chrześcijanin patrzy na getto oraz Ballady i romanse Władysława Broniewskiego. Ten ostatni nawiązuje do tradycji romantycznej i pozostaje w dialogu z mickiewiczowskim cyklem ballad. 

Niezwykle realistycznym i sugestywnym obrazem jest wiersz Tadeusz Różewicza Warkoczyk. Wraz z podmiotem lirycznym obserwujemy robotników zamiatających włosy zgolone kobietom przed tym, jak zamordowano je w komorach gazowych. Wśród kłębów włosów dostrzegamy szary warkoczyk, mysi ogonek ze wstążeczką.

W wierszu Jerzego Ficowskiego Muranów góruje czytamy o tragizmie powojennej codzienności życia na gruzach getta i wśród tego, co się na nich wzniosło. Julia Hartwig w wierszu Koleżanki wspomina Miriam i Reginkę – Żydówki, które ostatni raz widziała na granicy getta. O wyjątkowym spotkaniu pisze Feliks Konopka w wierszu zatytułowanym Żydziak. Mówi o wyjątkowym wywyższeniu człowieka, obdarzeniu ufnością i, wzorem biblijnego toposu – nadaniu mu królewskiej godności.

W katalogu przeczytać można również wiersze Anny Kamieńskiej, Arnolda Słuckiego, Aleksandra Wata, Izabelli Czermak, Ewy Fiszer, Stanisława Wygodzkiego, Stanisława Jerzego Leca, Antoniego Marianowicza i Mieczysława Jastruna.

Piotr Matywiecki, który dokonał wyboru wierszy do katalogu wystawy Sztuka polska wobec Holokaustu,tak pisze o świętym lęku przed podejmowaniem tematu Zagłady Żydów: 

Pozostaje jednak coś najważniejszego, czego nie da się nazwać „tematem” sztuki, bo wywołuje etyczny sprzeciw przed estetyzacją, przed nieodłącznym od sztuki popisem rzemiosła. Wobec tego najważniejszego, trudnego do nazwania mają odwagę stawać tylko nieliczni.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem