Judaica Bohemiae

O książkach biblioteki w Terezinie pisze Andrea Jelinkova.

Wide judaica bohemiae

O książkach biblioteki w Terezinie pisze Andrea Jelinkova w artykule Books in the Terezin Ghetto and their Post-War Fate, opublikowanym w numerze 1/2012„Judaica Bohemiae”. Książki, które trafiły do tej biblioteki i zostały oznaczone stemplami „Ghettobücherei” lub „Zentralbücherei Theresienstadt”, pochodziły ze zbiorów prywatnych i bibliotek żydowskich z różnych krajów europejskich, a także z osobistego bagażu (do 50 kg na osobę) osób deportowanych do Terezina. Zgodnie z zarządzeniem dziennym Rady Starszych numer 256 z 29 X 1942 r. biblioteka powstała 17 XI 1942 r. i miała ułatwić spędzenie wolnego czasu osadzonym, choć we wspomnieniach i relacjach nie wspominają o niej. Pierwotnie miała ona liczyć 4000 woluminów z księgozbioru Seminarium Rabinów w Berlinie, lecz pod koniec 1943 r. wzrosła do 48 700 tomów, a w maju 1944 r. dysponowała 120 000 książek. Znaczny przyrost liczby książek był spowodowany likwidacją niektórych żydowskich instytucji w Niemczech (np. berlińskiej Hochschule für die Wissenschaft des Judentums, przemianowanej w 1934 r. na Lehranstalt für die Wissenschaft des Judentums, organizacji Hachszarat, przygotowującej syjonistyczną młodzież do emigracji do Palestyny, czy Wanderbiliothek des Verbandes Preussischer Landesgemeinden). Książki segregował wiedeńczyk Hugo Friedmann, łącząc powieści z książkami o historii i tradycji Żydów oraz o syjonizmie. Pozwalało to dalekim od judaizmu czytelnikom, uznawanym zgodnie z ustawami za Żydów, zaznajomienie się z literaturą żydowską. Z działu fachowego (20 000–25 000 tytułów) korzystali pracownicy wydziałów i sekcji w getcie, m. in. Jugendfürsorge, Jugendheime. Istniała też czytelnia (Volkslesehalle), z której korzystało 110 osób dziennie oraz sala hebrajska (hebräischer Raum) z 10 000 tomów hebraików. W miesiącu wypożyczano 2000 do 4000 tytułów. W rozdziale People in the Library wspomniano, że dyrektorem głównym biblioteki działającej od listopada 1942 r. do lipca 1943 r. był były profesor filozofii, psychologii i estetyki w Rostocku, Halle i Pradze Emil Utitz (1883–1956), autor książki Psychologie života v Terezinskim koncentračnim táboře, opublikowanej w 1946 r. w Pradze, deportowany wraz z żoną Otilią do Terezina 30 VII 1942 roku. Spośród pracowników biblioteki przeżyły tylko dwie osoby wspomniany prof. Utitz i Käthe Starke-Goldschmidt (1905–1995) z Hamburga. Przez biblioteki Terezina przeszło 200 000–250 000 książek; ocalało około 100 000. Część zabrali deportowani do obozów zagłady. Szacuje się, że z każdym takim transportem biblioteka traciła 1000 książek. Część książek zabrali wyzwoleni więźniowie Terezina „na pamiątkę”. Te, które ocalały, przekazano Muzeum Żydowskiemu w Pradze.

W dwu kończących artykuł rozdziałach (The Collection of Hebrew Printed Books in TereziniThe Post-War Fate of the Terezin Books) wspomniano, iż największa liczba książek pochodziła ze zbiorów Gminy Żydowskiej w Berlinie, Żydowskiego Seminarium Teologicznego (Jüdisches Theologisches Seminar) we Wrocławiu, Centralverein deutscher Staatssbürger jüdischen Glaubens (Berlin), Lehranstalt/Hochschule für Wissenschaft des Judentums (Berlin) oraz prywatnej biblioteki duńskiego bibliografa i historyka niemieckiego pochodzenia Sigmunda Seeligmanna. Wszystkie były skonfiskowane przez Einsatzstab Reichsleitera Rosenberga (ERR), istniejący przy VII departamencie Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA). Einsatzstab posiadał swe biura m.in. w Paryżu, Brukseli, Wilnie, Łodzi i Kijowie. Przy katalogowaniu książek w Büchererfassungsgruppe (nazywanej potocznie Talmudkommando) zatrudniono między innymi praskiego hebraistę i judaistę Otto Munelesa (1894 — 1967), hebraistę i lingwistę Mosesa Woskim-Nahartabi (1884–1944), Jakuba Randa (1911–1996) nauczyciela hebrajskiego w szkole żydowskiej w Pradze i duńskiego historyka Isaaca Leo Seeligmanna (1907–1982) syna wspomnianego Sigmunda Seeligmanna (1873–1940). Zbiory hebrajskie według Munelesa obejmowały 40 000 tytułów, choć inne źródła określają ich liczbę na 50 000–60 000. Zdigitalizowany ich katalog jest udostępniony w internecie (http://nris.nkp.cz/katalog.aspx?sigla=ABE323&katkey=ZMKHKGT).

Po wojnie uzgodniono między Radą Żydowskich Gmin Religijnych Czech i Moraw oraz Narodową i Uniwersytecką Biblioteką w Pradze, że książkami hebrajskimi będzie dysponować Muzeum Żydowskie w Pradze i wspomniane gminy, dzięki czemu należące do bibliotek Niemiec, Austrii, Polski, Węgier i Ukrainy książki znalazły się w Żydowskim Muzeum w Pradze. W trzech podrozdziałach (The Jewish Museum in Prague, The Hebrew University in Jerusalem iThe Current State of Affairs) omawia się dalsze losy przekazanych książek.

Ponadto opublikowano w tym numerze artykuły: Adam Dobeš, Anti-Jewish Incidents in Jindřichuv Hradec (Neuhaus) and Nova Bystřice (Neubistritz) in 1859. On the History of Modern Anti-semitism, Peter Kónya, Zur Entstehungsgeschichte der Jüdischen Gemeinde in Prešov und der Gestaltung ihrer Beziehung zur städtischen Gesellschaft, w którym wspomniano o kontaktach handlowych mieszkańców miasta z Żydami w Krakowie, i inne.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem