Megilat Ester — Purim

Megilat Ester — Purim

Wide ksi ga estery1. fot. a. stasiak

Przypadające na ostatnią pełnię księżyca przed wiosenną równonocą, 14 dzień adar, święto Purim swoją nazwę zawdzięcza perskiemu słowu oznaczającemu los. Upamiętnia ocalenie Żydów przed wyniszczeniem w królestwie perskim, opisane w Zwoju Estery. Historia ta jest figurą każdego ucisku i prześladowania, z którego Bóg wybawia naród żydowski. Podobnie poprzedzający Purim post Estery, trwający od wschodu do zachodu słońca, ma nie tylko przypominać o poście biblijnej bohaterki, ale także o niepewności i strachu, jakie wiążą się z życiem na wygnaniu. Purim zrodziło się prawdopodobnie w gminach żydowskich wschodniej diaspory w połowie II wieku p.n.e.

Ramy obchodów święta wyznaczają wieczorna i poranna lektura zwoju Estery w synagodze oraz radosna uczta purimowa. Do obchodów należą także drobniejsze zwyczaje i nakazy. Tego dnia udziela się jałmużny, wymienia prezenty purimowe, dzieci dostają purimowe pieniądze, na ucztę zaś kobiety przygotowują specjalne ciastka zwane hamantasze. Purim jest głośny i radosny. Szczególny karnawałowy charakter święta podkreślany jest przez odbywające się tego dnia przedstawienia i maskarady, zamieniające zwykły porządek społeczny i odwracające codzienne role. Do przesyłania bliskim podarunków z żywności używa się specjalnych talerzy z ceramiki lub cyny, które często bywają dekorowane scenami z księgi Estery lub wyobrażeniem trzech ryb wskazującym na porę roku, w której odbywa się święto.

Najważniejszym przedmiotem związanym z obchodami Purim są jednak pergaminowe, ręcznie zapisywane zwoje Estery, Megillat Ester, z których podczas święta dwukrotnie odczytuje się opowiadanie o wybawieniu Żydów od perskiej zagłady. Od XII wieku pojawiają się zwoje przeznaczone do użytku poza liturgicznego, opatrzone ilustracjami wybranych epizodów lub bohaterów historii, a także bogatą dekoracją roślinną, w którą wplecione zostają wyobrażenia zwierząt i fantastycznych stworów. Do zwoju Estery niejednokrotnie włącza się również, w specjalnej ornamentalnej oprawie, tekst błogosławieństw odmawianych przed lekturą i po niej.

Przedstawienia figuralne ukazują najczęściej sceny rozgrywające się na dworze królewskim – uczty, Esterę wśród służby lub proszącą króla o ocalenie jej narodu, heroldów królewskich. Taki cykl zakończony jest niejednokrotnie przedstawieniem uczty purimowej. Do charakterystycznych motywów ikonograficznych należy także wizerunek Hamana i jego dziesięciu synów na szubienicy oraz zaczerpnięta z midrasza scena ukazująca Hamana oprowadzającego po placu miejskim Mordechaja jadącego na koniu w szatach królewskich. Z okna córka Hamana wylewa mu na głowę dzban nieczystości.

Przykłady wszystkich tych charakterystycznych motywów pojawiają się w zwojach Estery zgromadzonych w zbiorach Żydowskiego Instytutu Historycznego. Kolekcja obejmuje dwanaście zwojów pochodzących z Polski, Austrii, Czech, Niemiec i Włoch. Osiem z nich jest ilustrowanych, w tym słynny zwój ze Złoczowa z pierwszej połowy XIX wieku. Kolorowe temperowe bordiury otaczające tekst zachwycają dekoracyjnością, wplecione w niektóre z nich wizerunki ptaków i ryb wywołują szczególny efekt bogactwa i fantazyjności. Na tle kolekcji pewną odmiennością wyróżnia się osiemnastowieczny zwój z Niemiec ilustrowany techniką miedziorytu.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem