Konkurs

Konkurs

Wide 255003 137690643048712 2106799286 n

Szanowni Państwo!

W 2013 roku w Żydowskim Instytucie Historycznym odbył się konkurs na projekt koncepcyjny, którego celem było zaznaczenie i upamiętnienie obecności (a raczej braku/nieobecności) Wielkiej Synagogi w przestrzeni miejskiej. Konkurs nasz skierowany był do wszystkich zainteresowanych zarówno historią Warszawy jak i historią dzielnicy żydowskiej.

Przebieg konkursu i jego rozwiązanie znajdą Państwo na naszej stronie poświęconej obchodom 70. rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim Opór i Zagłada.

W dniu 11 lipca 1872 roku ogłoszono w Warszawie konkurs na projekt nowej synagogi. W prasie toczyły się burzliwe dyskusje nad różnymi aspektami stylu i dekoracji przyszłego domu modlitwy.Z danych źródłowych wynika, że komitet konkursowy nie wykazywał zdecydowanych preferencji formalnych, życzył sobie tylko, aby budowla była „w stylu poważnym”. Ostatecznie zdecydowano się na wybudowanie synagogi wg projektu i pod kierunkiem Leandra Marconiego (1834–1919), ówcześnie uznawanego za jednego z najlepszych architektów w Warszawie. Rozwiązanie Marconiego czerpało z tradycji architektury klasycznej, wczesnochrześcijańskiej oraz romańskiej.

Projekt Marconiego nie zachował się. Znamy jedynie schematy rzutów parteru i poziomu empor. Wiadomo, że synagoga była budowlą trójnawową. Nawę główną od bocznej oddzielały rzędy kolumn.W budowli zastosowano nowatorską konstrukcję żeliwną. Zainstalowano centralne ogrzewanie oraz oświetlenie gazowe. Do wykończenia i wyposażenia wnętrza użyto szlachetnych materiałów. Główny korpus budowli przekryty został dachem czterospadowym, z belwederem, który wieńczyła kopuła, w kształcie zamkniętej korony. Od frontu znajdował się przedsionek poprzedzony czterokolumnowym portykiem.

W dniu 14 maja 1876 roku dokonano uroczystego wmurowania kamienia węgielnego pod budowę Wielkiej Synagogi w Warszawie przy ul. Tłomackie. Jej otwarcie i poświęcenie odbyło się w dniu żydowskiego Nowego Roku 5639, czyli 26 września 1878. Powstała budowla była nowoczesna, łączyła w sobie różne style. Wyrażała gusta i upodobania najzamożniejszej, najbardziej wyemancypowanej i zasymilowanej części warszawskiej społeczności żydowskiej. Chasydzi i ortodoksi raczej nie odwiedzali Wielkiej Synagogi. Bernard Singer pisząc o przeciętnych warszawskich Żydach, stwierdził: „Bali się nawet synagogi na Tłomackiem. Stała bowiem na wzniesieniu, a więc nie De profundis („Z głębokości wołam do Ciebie, Panie”), miała chór, organy, kantora, podstrzyżonego kaznodzieję, który śmiał wzywać Pana po polsku”.


W latach 1928–1936 w pobliżu Wielkiej Synagogi wzniesiono gmach Głównej Biblioteki Judaistycznej, w której od 1947 r. mieści się Żydowski Instytut Historyczny. Niemcy zdewastowali bożnicę już na początku okupacji. Po 1940 r. urządzono w niej skład mebli zrabowanych z getta. W dniu 16 maja 1943 r. synagoga przestała istnieć. Została wysadzona w powietrze. Akt ten miał mieć symboliczną wymowę jako ostateczne pokonanie przez Niemców powstania w getcie warszawskim.

Po wojnie zakładano odbudowę synagogi. Jednakże w latach pięćdziesiątych zdecydowano się na nową regulację placu Bankowego i zaniechano tego pomysłu. Na miejscu synagogi wzniesiono Błękitny Wieżowiec. Obecnie w przestrzeni miasta nie istnieje żaden ślad obecności Wielkiej Synagogi. Przywołują ją jedynie stare fotografie. Zamiarem Żydowskiego Instytutu Historycznego mieszczącego się tuż obok miejsca, w którym wznosiła się Wielka Synagoga, jest przywrócenie świadomości jej istnienia zarówno mieszkańcom miasta jak i wszystkim tym, którzy Warszawę odwiedzają.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem